LỄ HỘI KỲ PHÚC LINH THIÊNG CỦA LÀNG LƯƠNG SƠN, PHƯỜNG TÂY HOA LƯ.

Nằm trong chuỗi các hoạt động Lễ hội Kỳ Phúc năm nay tại phường Tây Hoa Lư, sáng ngày 7/12/2025, tức ngày 17/10 âm lịch, cán bộ và nhân dân làng Lương Sơn, xã Gia Sinh cũ, nay là phố 1 và phố 2 phường Tây Hoa Lư, long trọng tổ chức Lễ hội Kỳ Phúc nhằm tri ân công đức các bậc Thành Hoàng đã có công bảo hộ cho dân làng vượt qua tai ương, cầu cho mùa màng tươi tốt, quốc thái dân an.

Lễ hội mở đầu bằng nghi lễ rước thần vị từ đền Sơn Động từ về đền Thượng thực hiện nghi thức đại lễ. Sơn Động Từ là một ngôi đền nằm trong hang đá của đồi Thần, thuộc thôn Lương Sơn, xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn trước đây, nay là phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Đền thờ Tản Viên Tam Thánh, Thiền Sư Nguyễn Minh Không, Thánh Tam Giang, Tam Tòa Thánh Mẫu, Mẫu Sơn Trang và Đức Thánh Trần.

Tản Viên Tam Thánh là ba Ngài: Sơn Tinh, Cao Sơn và Quý Minh có công giúp vua Hùng dẹp giặc, trị vì đất nước; giúp dân phòng chống thiên tai. Thiền Sư Nguyễn Minh Không là một vị chân tu chữa bệnh cho vua Lý Thần Tông và là ông Tổ của nghề đúc đồng. Đức Thánh Tam Giang là hai vị thánh hiển linh từ hai vị tướng trí dũng song toàn dưới thời Triệu Việt Vương: Trượng Hồng và Trượng Hát.

Ngày 11/8 năm Kỷ Dậu (1909), Vua Duy Tân sắc phong cho Thành hoàng xã Lê Xá(tức xã Gia Sinh trước đây), sắc ghi rõ: Sắc: “Tĩnh trấn quảng trạch hoằng hy tuý linh hạo sảng tuấn tĩnh dực bảo trung hưng Tản Viên Sơn tam vị thượng đẳng thần; Hiệp linh phù chính phu uy đôn tĩnh hùng tuấn tuấn tĩnh dực bảo trung hưng Cao Sơn thượng đẳng thần; Linh tuệ trừng tĩnh viên minh thông đoán dực bảo trung hưng Minh Không thiền sư chi thần; Nhuận trạch chiêu linh phù lợi trừng trạm dực bảo trung hưng Tam Giang Chi thần, cho phép xã Lê Xá được phụng thờ như trước đây”.  

Nghi thức rước thần vị đã tái hiện trọn vẹn nghi thức “rước Thánh hồi cung” của cha ông, mở đầu cho một ngày hội trang trọng mà cũng đầy sức trẻ nơi ngôi làng cổ dưới chân núi Thờ.
Buổi sớm ở làng Lương Sơn, mây còn đọng trên sườn núi, con đường từ Đền Thượng dẫn vào Sơn Động Từ vẫn lấp loáng hơi sương. Trong không gian nửa sáng, nửa tối của vùng núi đá phường Tây Hoa Lư, người dân của làng Lương Sơn đang tất bật chuẩn bị cho nghi lễ thiêng liêng nhất của mùa Kỳ Phúc, đó là rước thần vị từ Sơn Động Từ về Đền Thượng để cử hành đại tế. Nghi lễ ấy qua hàng trăm năm vẫn giữ nguyên vẻ trang nghiêm và mạch cảm xúc riêng của người Lương Sơn, như nâng đỡ và gìn giữ chính hồn cốt cộng đồng nơi đây. Sơn Động Từ là một hang đá cổ nằm ẩn giữa thung núi Thờ. Ánh sáng từ miệng hang chỉ đủ để thấy bóng người, còn lại là sự tĩnh lặng đặc quánh của đá và mùi hương khói quen thuộc.

Khi chúng tôi có mặt, dân làng đã lặng lẽ xếp thành hàng ngay ngắn trước cửa Đền Thượng để bắt đầu hành trình đoàn rước. Đội nghi trượng đứng thành hai dãy, khăn xếp áo mũ chỉnh tề. Không gian tĩnh đến mức như nén cả thời gian lại; chỉ cần một nhịp trống khẽ vang, âm thanh đã lan dọc vách núi, ngân lên thành tiếng vọng thiêng khiến ai chứng kiến cũng bất giác lắng mình.

Nghi lễ cáo yết diễn ra trong không gian hẹp của hang đá, nhưng cảm giác lại mở ra một cõi linh thiêng rộng lớn. Cụ từ nâng nén hương đầu tiên, làn khói mảnh bay theo dòng gió núi rồi tan dần vào vòm đá thăm thẳm. Từ động tác cúi lạy, dâng hương đến lời cáo đọc lên, tất cả đều khoan thai, chuẩn mực, không hề vấp váp như thể những nghi thức ấy đã thấm vào hơi thở, theo cụ suốt cả cuộc đời. Tiếng trống lệnh, khoảnh khắc làm cả động như rung lên, đó chính là thời khắc bắt đầu hành trình rước thần vị. 

Những người khiêng kiệu bước nhanh vào vị trí, nâng long đình lên ngang vai. Ánh nắng xuyên qua tán lá như những ngọn đuốc thoáng soi lên gương mặt họ, nghiêm nghị nhưng đầy tự hào.
Thần vị được đưa ra khỏi động, từ bóng tối bước ra ánh sáng. Đó là khoảnh khắc mở đầu cho hành trình “đi từ lòng đất về với trời cao”, đầy ý nghĩa, biểu tượng trong nghi lễ truyền thống của dân làng Lương Sơn, phường Tây Hoa Lư.

​Ra khỏi cửa động, đoàn rước lập tức cuộn vào hơi ấm của cộng đồng. Tiếng chiêng, tiếng trống hòa cùng nhịp phách bát âm tạo thành nền âm thanh trang trọng. Đội cờ mở đường, từng lá cờ phất lên như một mảng màu tươi giữa nền trời sớm. Đội nữ dâng hương trong áo dài đỏ thắm bước đều, theo sau là kiệu thần vị tiến chậm mà vững chãi. 

Con đường rước dài hơn một cây số, dẫn từ Sơn Động Từ về Đền Thượng giữa làng. Hai bên đường, người dân từ khắp xóm ngõ đã đứng chờ. Họ không hò reo, cũng không gọi nhau ồn ào. Chỉ có tiếng thì thầm, tiếng vái vọng và những ánh mắt hướng theo đoàn rước.
Điều làm chúng tôi ấn tượng nhất chính là ý nghĩa đặc biệt của đường rước. Đây không phải một lộ trình quanh làng, mà là hành trình đi từ hang động, biểu tượng của nguồn cội, biểu tượng của sự minh hiển. Một hành trình đi lên, mang tính thiêng liêng, được gìn giữ suốt nhiều đời không thay đổi.

Đền Thượng nằm ở giữa làng Lương Sơn, nơi cánh đồng Lương Sơn trải dài mỗi khi vào vụ. Khi kiệu thần vị tiến vào sân đền, không gian chuyển sang sự tĩnh lặng gần như tuyệt đối. Tất cả như nhường chỗ cho sự linh thiêng được hiển lộ. Nghi lễ đại tế diễn ra theo đúng nghi thức cổ truyền. Chiêng mở lễ, trống dẫn nhịp, lời xướng của chủ tế vang đều, rõ ràng. Những tuần dâng hương, dâng rượu, dâng trà được thực hiện với tấm lòng thành kính, từng động tác như được “ký gửi” của biết bao thế hệ đã đứng ở vị trí ấy trước đây. Điểm làm nhiều người chú ý và cũng là niềm tự hào của Lương Sơn, chính là đội tế nam trẻ. Họ là những “chàng trai tuổi 18 đôi mươi”; dáng cao, áo dài xanh lam, khăn xếp gọn gàng. Nhưng ở họ không có sự ngượng ngập của tuổi trẻ khi bước vào nghi lễ, mà là sự thuần thục, tự tin, thậm chí đĩnh đạc. Những động tác chúc tửu, chấp kích, trình lễ, bái tạ… được thực hiện với nhịp điệu dứt khoát. 

Một bạn trẻ vừa rời vị trí tế nói nhỏ: “Chúng em học từ các bác, các ông, chúng em đã tập nhiều tháng nay; chúng em nghĩ, giữ được lễ là giữ được làng.” Một câu nói giản dị nhưng hàm chứa trách nhiệm của những người đang nối tiếp truyền thống.

​Mâm lễ được bày trước ban thờ chính được, chuẩn bị bởi chính tay các gia đình trong làng. Không mâm nào quá sang trọng, nhưng tất cả đều chỉn chu: xôi gà vàng óng, xôi ngũ sắc, sắn, ngô, khoai(được trồng trên chính mảnh đất Lương Sơn), hoa quả theo lối đăng đối. Có những thứ rất đỗi đời thường như: nải chuối xanh, quả bưởi bất vội ở vườn. Chính sự mộc mạc ấy khiến mâm lễ có sức gợi lạ kỳ. 

Cụ bà phụ trách sắp lễ cho biết: “Cúng các Ngài thì cần lòng thành, lễ đẹp là lễ sạch sẽ, ngay ngắn, không phải cứ nhiều tiền mới là lễ.” Chúng tôi nhìn mâm lễ và nhận ra: văn hoá tâm linh của người Việt chưa bao giờ nằm ở vật phẩm, mà nằm ở sự chỉn chu và tấm lòng của người dâng cúng.

​Khi hồi trống tế cuối cùng ngân lên, khói hương bay thoảng theo gió chiều, chúng tôi đứng giữa sân đền nhìn sang cánh đồng Lương Sơn đang chờ vào vụ mới. Trong khoảnh khắc ấy, chúng tôi hiểu vì sao nghi lễ rước thần vị tưởng như chỉ là một nghi thức cổ lại có sức sống bền bỉ đến vậy. Bởi nó không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, mà là sợi dây liên kết vô hình, nối con người hôm nay với những người đã nằm xuống, nối thế hệ này với thế hệ trước. 

Ở nhiều nơi, lễ hội đang dần bị thương mại hoá, bị xô đẩy bởi du lịch hoặc phô trương hình thức, nhưng ở Lương Sơn, sức sống của lễ Kỳ Phúc lại đến từ sự bình dị: không đao to búa lớn, không làm màu, không mượn chuyện tâm linh để phô diễn. Người dân nơi đây chỉ lặng lẽ gìn giữ những gì ông bà truyền lại. Và chính sự lặng lẽ ấy đã tạo nên giá trị lịch sử bao đời.

Lễ rước thần vị từ Sơn Động Từ về Đền Thượng, rồi đại tế trang nghiêm, không chỉ là nghi lễ, mà là mạch nguồn để tâm hồn của mỗi người dân trong làng được nuôi dưỡng. Mỗi mùa Kỳ Phúc, truyền thống ấy lại được sống dậy, được truyền thêm năng lượng mới bởi sự chung sức, đồng lòng của người dân nơi đây.

Nhìn những chàng trai trẻ vận áo dài, nhìn cụ già chắp tay vái vọng, nhìn đoàn rước từ từ bước lên núi cao… chúng tôi tin rằng, nghi lễ này sẽ còn tiếp tục, không chỉ vì “lệ làng”, mà vì nó là điều khiến người Lương Sơn cảm thấy mình thuộc về nơi này.

Bởi trên vùng đất cổ Tây Hoa Lư, giữa núi non trầm mặc và những lớp trầm tích văn hoá lâu bền, có những nghi lễ không cần phô xướng mà vẫn được gìn giữ. Và chính từ niềm tin son sắt của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, những giá trị ấy tiếp tục được bảo vệ, trao truyền và hiện diện bền vững trong đời sống cộng đồng.

Thanh Nhàn